Để không một học sinh nào lỡ hẹn với năm học mới

Đây không phải là công việc mới. Hằng năm, các địa phương đều tổ chức rà soát nhằm bảo đảm mọi trẻ em trong độ tuổi được đến trường. Nhưng năm nay, yêu cầu đặt ra cao hơn: việc rà soát không dừng ở thống kê, lập danh sách hay phân loại đối tượng, mà phải đi đến từng hoàn cảnh cụ thể, xác định đúng nguyên nhân, giao đúng trách nhiệm, lấy học sinh có mặt trên lớp làm thước đo hiệu quả cuối cùng.

Số liệu rà soát cho thấy quy mô của nhiệm vụ này. Toàn tỉnh có 37.299 trẻ em, học sinh thuộc diện theo dõi trước năm học mới; trong đó 646 trường hợp được xác định có nguy cơ không đến trường. Nguyên nhân rất khác nhau: khó khăn về kinh tế, giấy tờ hành chính chưa hoàn thiện, thiếu người chăm sóc hoặc người giám hộ, học sinh khuyết tật cần hỗ trợ đặc thù, hoặc khoảng cách từ nhà đến trường quá xa. Nhiều trường hợp đồng thời gặp nhiều khó khăn, nên một chính sách dù được thiết kế đúng cũng khó giải quyết đầy đủ nếu không bám sát từng hoàn cảnh cụ thể. Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy vẫn còn trường hợp đã được hưởng chính sách hỗ trợ nhưng việc đến trường vẫn gặp trở ngại: có em được miễn học phí nhưng thiếu chi phí đi lại; có em đã có chế độ hỗ trợ nhưng chưa hoàn thiện giấy tờ; có em được vận động trở lại lớp nhưng gia đình vẫn còn khó khăn chưa được tháo gỡ. Điều đó cho thấy chính sách chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi được tổ chức thực hiện linh hoạt, sát với điều kiện thực tế của từng học sinh, từng gia đình.

Vì sao năm học này có ý nghĩa đặc biệt

Năm học 2026 - 2027 diễn ra trong bối cảnh cả nước đang triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Nghị quyết kế thừa, phát huy tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đồng thời xác định giáo dục là lĩnh vực cần đột phá chiến lược, với mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể theo từng giai đoạn - đến năm 2030, năm 2035 và tầm nhìn đến năm 2045. Đi kèm với đó là những cam kết về nguồn lực: bảo đảm tối thiểu 20% chi ngân sách nhà nước cho giáo dục và đào tạo, trong đó ít nhất 5% dành cho chi đầu tư; nâng phụ cấp ưu đãi nghề cho giáo viên mầm non, phổ thông lên tối thiểu 70%, riêng khu vực biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn đặc biệt khó khăn được hưởng mức 100%.

Những chủ trương ở tầm quốc gia này có ý nghĩa thiết thực đối với Cao Bằng - một tỉnh miền núi, biên giới, nơi phần lớn học sinh có nguy cơ bỏ học tập trung ở những địa bàn còn nhiều khó khăn về kinh tế - xã hội, khoảng cách địa lý và hạ tầng giáo dục. Nguồn lực đầu tư cho trường bán trú, nội trú và chính sách giữ chân giáo viên ở những điểm trường xa nhất - những nội dung tưởng như thuộc phạm vi hoạch định chính sách vĩ mô - lại chạm trực tiếp đến từng trường hợp trong số 646 hồ sơ mà tỉnh đang rà soát.

Cùng với đó, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã được xác định rõ hơn trước. Đây là điều kiện quan trọng để giao cụ thể từng trường hợp học sinh có nguy cơ không đến trường cho một cơ quan, một cá nhân theo dõi, tháo gỡ khó khăn, hạn chế tình trạng nhiệm vụ bị phân tán hoặc chậm xử lý qua nhiều cấp trung gian. Việc đánh giá kết quả, vì vậy, không còn dừng ở số văn bản đã ban hành hay số cuộc họp đã tổ chức, mà phải được kiểm chứng bằng thực tế: học sinh có đến trường đúng ngày khai giảng và tiếp tục duy trì việc học hay không.

Chuẩn bị nguồn nhân lực từ hôm nay

Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho tương lai. Một học sinh bước vào lớp 1 trong năm học này sẽ bước vào độ tuổi lao động sung sức nhất vào khoảng năm 2045 - thời điểm đất nước hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, đúng 100 năm kể từ ngày lập nước. Khi đó, chính các em hôm nay sẽ là lực lượng trực tiếp tham gia xây dựng quê hương, đất nước.

Nhìn từ góc độ đó, bảo đảm mọi trẻ em được đến trường không đơn thuần là hoàn thành nhiệm vụ của một năm học. Mỗi học sinh tiếp tục được học tập là thêm một cơ hội để địa phương chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai; mỗi trường hợp bỏ học vì những nguyên nhân có thể tháo gỡ đều để lại hệ lụy lâu dài cho chính gia đình, địa phương và xã hội. Đối với Cao Bằng, nơi nhiều xã vùng cao, vùng biên giới còn nhiều khó khăn, việc giữ học sinh ở lại trường càng có ý nghĩa đặc biệt: phát triển nhanh và bền vững trước hết phải bắt đầu từ con người. Mỗi học sinh được tiếp tục học tập hôm nay sẽ góp phần nâng cao dân trí, tạo nguồn nhân lực, giảm nghèo bền vững, mở rộng cơ hội phát triển cho địa phương trong những năm tới.

Đo kết quả bằng học sinh đến trường

Bảo đảm mọi trẻ em được đến trường không phải là nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục. Một học sinh chưa hoàn thiện giấy tờ cần sự phối hợp của cơ quan công an, tư pháp và chính quyền cơ sở. Một học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn cần sự chung tay của ngành lao động, y tế, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng. Một học sinh ở quá xa trường cần được tính toán phương án bán trú, nội trú hoặc hỗ trợ phương tiện đi lại phù hợp. Khi mỗi cơ quan chỉ làm hết phần việc của mình mà thiếu kết nối, khó khăn của người dân vẫn còn nguyên; chỉ khi cùng hướng về một mục tiêu, những vướng mắc mới được giải quyết đến cùng.

Từ yêu cầu đó, tỉnh xác định rõ nguyên tắc tổ chức thực hiện: mỗi trường hợp học sinh có nguy cơ không đến trường phải được xác định đúng nguyên nhân, giao đúng cơ quan, đúng người chịu trách nhiệm theo dõi, có thời hạn hoàn thành cụ thể. Không để xảy ra tình trạng lập xong danh sách rồi thiếu kiểm tra, đôn đốc; không coi việc chuyển văn bản hay tổ chức họp là đã hoàn thành nhiệm vụ. Nơi nào để học sinh bỏ học vì chậm phối hợp, xử lý không kịp thời, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm.

Với những trường hợp chưa thể giải quyết dứt điểm trước ngày khai giảng, địa phương phải chủ động áp dụng ngay giải pháp hỗ trợ tạm thời để các em vẫn được đến trường đúng kế hoạch, đồng thời khẩn trương hoàn thiện những điều kiện còn thiếu theo đúng quy định. Không để việc học của trẻ em bị gián đoạn vì sự chậm trễ trong giải quyết thủ tục hành chính, thiếu phối hợp giữa các cơ quan hoặc những nguyên nhân thuộc trách nhiệm của bộ máy nhà nước.

Nghị quyết số 71-NQ/TW, do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành, xác định giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng để đất nước phát triển nhanh, bền vững; trong đó nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục, xây dựng đội ngũ nhà giáo, ưu tiên đầu tư cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và địa bàn đặc biệt khó khăn. Với Cao Bằng, những định hướng đó chỉ thực sự có ý nghĩa khi được cụ thể hóa bằng việc làm thiết thực ngay từ đầu mỗi năm học - trước hết là bảo đảm mọi trẻ em trong độ tuổi đều có cơ hội đến trường, được học tập trong điều kiện an toàn, bình đẳng, phù hợp với hoàn cảnh của mình.

Giáo dục luôn được xác định là quốc sách hàng đầu. Nhưng quốc sách chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được thể hiện bằng kết quả cụ thể ở từng trường học, từng lớp học, từng học sinh. Với Cao Bằng, hoàn thành chỉ tiêu của năm học 2026 - 2027 cũng chính là một bước chuẩn bị cho chặng đường phát triển lâu dài của địa phương và đất nước. Trong số hơn 37 nghìn học sinh được rà soát trước năm học mới, tỉnh xác định quyết tâm: không để bất kỳ em nào phải đứng ngoài cánh cửa trường học vì những khó khăn hoàn toàn có thể tháo gỡ được bằng trách nhiệm và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị.