“Địa chỉ tin cậy cộng đồng” - Điểm tựa bình yên nơi xóm, bản

Từ một “địa chỉ” đến điểm tựa thực sự

Trên địa bàn tỉnh có nhiều xã vùng sâu, vùng xa miền núi biên giới đặc biệt khó khăn; dân cư phân tán, giao thông cách trở, trình độ dân trí không đồng đều, có những địa bàn vùng khó khăn còn nhiều tập tục lạc hậu, định kiến về "trọng nam khinh nữ" chưa được xóa bỏ. Khi xảy ra bạo lực gia đình, người bị bạo lực do còn rào cản về tâm lý, phong tục, ngôn ngữ, sự phụ thuộc kinh tế cùng quan niệm “đóng cửa bảo nhau” khiến nhiều vụ việc bị che giấu trong thời gian dài.

Tạo điểm tựa cho những đối tượng, đặc biệt là PN&TE bị bạo hành gia đình, Hội LHPN các cấp phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương xây dựng mô hình “Địa chỉ tin cậy cộng đồng” lựa chọn địa điểm, thành lập ban quản lý, phân công nhiệm vụ và xây dựng quy chế phối hợp. Mô hình vừa bố trí nơi tạm lánh ngắn ngày, vừa là đầu mối kết nối người bị bạo lực với chính quyền, công an, y tế, tư pháp và các tổ chức liên quan để được bảo vệ, tư vấn, hỗ trợ kịp thời.

Thông qua Dự án 8 “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với PN&TE”, toàn tỉnh thành lập 74 “Địa chỉ tin cậy cộng đồng”, đạt 105,7% kế hoạch; thành lập và duy trì 746 Tổ truyền thông cộng đồng với gần 5.700 thành viên. Các cấp Hội tổ chức nhiều hoạt động truyền thông về bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình và mua bán người, từng bước nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ PN&TE.

Những con số ấy cho thấy mạng lưới hỗ trợ PN&TE từng bước vươn tới các xóm, bản. Từ chỗ một số địa chỉ mới dừng lại ở việc treo biển, tuyên truyền hoặc hòa giải, nhiều mô hình chủ động xây dựng quy chế, công khai số điện thoại, phân công người trực, chuẩn bị nơi tạm lánh và thiết lập mối liên hệ với lực lượng chức năng.

Nâng kỹ năng để không lúng túng trước vụ việc

Bạo lực gia đình không chỉ là hành vi đánh đập gây thương tích mà còn biểu hiện qua xúc phạm, đe dọa, kiểm soát kinh tế, cô lập quan hệ xã hội, cưỡng ép hoặc ngăn cản thành viên gia đình học tập, lao động. Nếu thiếu kiến thức và kỹ năng nhận diện, cán bộ cơ sở có thể xem những dấu hiệu này là mâu thuẫn thông thường, dẫn đến chậm can thiệp hoặc xử lý chưa phù hợp.

Từ yêu cầu thực tế, Hội LHPN tỉnh tổ chức các lớp tập huấn nâng cao năng lực, kiến thức pháp luật về vận hành mô hình “Địa chỉ tin cậy cộng đồng” cho cán bộ Hội, công an và đại diện các tổ chức, đoàn thể là thành viên ban quản lý mô hình tại các xã. Học viên được trang bị kiến thức về bạo lực trên cơ sở giới, bạo lực gia đình; nguyên nhân, hậu quả và các dấu hiệu nhận biết nguy cơ đối với PN&TE. 

Thành viên ban quản lý được hướng dẫn xác định rõ phạm vi, vai trò, nguyên tắc hoạt động; phân công nhiệm vụ; chuẩn bị nơi tạm lánh, cơ sở vật chất và các điều kiện thiết yếu. Việc xây dựng danh sách, số điện thoại của những đầu mối phụ trách giúp các lực lượng phối hợp nhanh chóng, tránh tình trạng lúng túng hoặc đùn đẩy trách nhiệm khi vụ việc xảy ra.

Phó Chủ tịch Hội LHPN xã Trường Hà Bế Thị Điệt cho biết: Khi tiếp nhận thông tin, thành viên Ban quản lý phải đánh giá được mức độ an toàn của người bị bạo lực; xác định trường hợp cần can ngăn, báo ngay cho công an, đưa đến cơ sở y tế hoặc bố trí nơi tạm lánh. Người hỗ trợ phải giữ bí mật thông tin, tôn trọng quyết định của nạn nhân; không ép hòa giải hoặc khuyên họ trở về nhà khi vẫn còn nguy cơ bạo lực.

Để người bị bạo lực không còn đơn độc

Vận hành “Địa chỉ tin cậy cộng đồng” không chỉ được đánh giá qua số vụ việc tiếp nhận hoặc số người được bố trí tạm lánh, mà quan trọng hơn là sự chuyển biến trong nhận thức, trách nhiệm của người dân. Khi bạo lực gia đình không còn bị coi là “chuyện riêng”, người bị bạo lực sẽ mạnh dạn lên tiếng, cộng đồng chủ động phát hiện, thông báo và phối hợp ngăn chặn kịp thời.

Tại xóm Bản Mom, xã Đàm Thủy, nội dung bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình được lồng ghép trong các buổi họp xóm, sinh hoạt chi hội và hoạt động văn hóa, văn nghệ. Những quy định pháp luật được chuyển tải bằng ngôn ngữ gần gũi, gắn với các tình huống thường gặp nên người dân dễ hiểu, dễ nhớ và nhận diện rõ hơn những biểu hiện của bạo lực. Chị Nông Thị Hằng, hội viên phụ nữ xóm Bản Mom chia sẻ: Trước đây, một số người cho rằng chỉ đánh đập gây thương tích mới là bạo lực gia đình. Qua tuyên truyền, chị em hiểu rằng chửi mắng, xúc phạm, đe dọa, kiểm soát tiền bạc, cấm đoán giao tiếp hoặc ngăn cản học tập, lao động cũng là những hành vi bạo lực. Phụ nữ không chỉ hiểu quyền được bảo vệ mà còn biết tìm đến chi hội trưởng, trưởng xóm hoặc “Địa chỉ tin cậy cộng đồng” khi cần giúp đỡ.

Từ thay đổi nhận thức, phụ nữ sẽ mạnh dạn, chủ động hơn trong chia sẻ hoàn cảnh, tìm hiểu pháp luật và tham gia các hoạt động cộng đồng. Nam giới, người cao tuổi, trưởng xóm, người có uy tín tích cực đồng hành, góp phần xóa bỏ định kiến giới, tập tục lạc hậu có hại với quyền nam - nữ bình đẳng để xây dựng cách ứng xử bình đẳng, tôn trọng giữa các thành viên trong gia đình. Phòng, chống bạo lực gia đình từng bước trở thành trách nhiệm chung của cả cộng đồng.

Tuy nhiên, hoạt động của một số mô hình còn gặp khó khăn do chưa có phòng tạm lánh riêng, trang thiết bị và kinh phí hạn chế; thành viên Ban quản lý chủ yếu kiêm nhiệm. Nhiều xóm cách xa trung tâm, thông tin liên lạc chưa ổn định, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận và hỗ trợ. Tâm lý e ngại, sợ ảnh hưởng danh dự gia đình và sự phụ thuộc kinh tế cũng khiến một bộ phận phụ nữ chưa dám lên tiếng.

Phó Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Nguyễn Thị Nguyệt Minh cho biết: Để mô hình hoạt động bền vững, các địa phương cần quan tâm bảo đảm cơ sở vật chất, công khai địa điểm, số điện thoại và người phụ trách để người dân dễ tiếp cận. Công tác truyền thông phải được đổi mới theo hướng tăng cường đối thoại, tư vấn nhóm nhỏ, sân khấu hóa; lồng ghép trong chợ phiên, sinh hoạt cộng đồng, trường học và câu lạc bộ gia đình; phát huy vai trò của trưởng xóm, người có uy tín và nam giới tích cực trong vận động thay đổi những quan niệm lạc hậu.